Desznica

Desznica położona jest na południowy-zachód od Nowego Żmigrodu i Kątów. Wieś ciągnie się wzdłuż potoku Ryj na wysokości około 380 m n. p. m. Na północy widnieją wzgórza Walik (471 m) i Jeleń zwany Modrzewiową Górą (501m), a od południa piętrzą się porośnięte lasami masywy Kamienia (714m) i Kolanina (704 m).

Nazwa wioski pochodzi do słowa deska, deszczułka, co sugeruje, że w miejscowości produkowano deski lub chętnie stawiano budynki z tego materiału.

Osadę lokowano na prawie wołoskim, jako wieś rdzennie łemkowską. Pierwszą informacją o niej jest wzmianka z 1540 roku o przynależności wsi do dóbr królewskich. Później władał nią ród Stadnickich. Końcem XIX wieku wieś trafiła pod rządy księcia Eustachego Sanguszko i Gaszyńskich. Następnie wieś przejęli Żydzi i w 1884 roku rozparcelowali włości.

W 1790 roku wzniesiono murowaną cerkiew pod wezwaniem Dymitra Męczennika i utworzono parafię greckokatolicką. Należały do niej Jaworze, Hałbów, Kąty i Skalnik. Odnowienia świątyni podjął się na własny koszt kardynał Sylwester Sembratowicz pochodzący z Desznicy. Dzięki niemu ściany cerkwi pokryły się wizerunkami biskupów i scenami biblijnymi.

I wojna światowa pozostawiła widoczny ślad na ziemi dzsznickiej. Jest nim cmentarz wojenny projektu Dušana Jurkoviča, na którym spoczywają polegli w krwawych walkach Austriacy i Rosjanie.

W okresie międzywojennym życie we wsi płynęło raczej spokojnie. Niemniej dochodziło do incydentów na tle religijnym związanych z konkurencją między wyznawcami grekokatolicyzmu i prawosławia. Konflikty ustały po wysiedleniu ludności łemkowskiej z tych terenów, co nastąpiło w latach 1945-1947. Opuszczone przez właścicieli gospodarstwa zasiedliła ludność polska - głównie z Kątów i Skalnika, a świątynię przekazano katolikom.

Obecnie wieś liczy około 330 mieszkańców. Jest tu szkoła, Remiza Ochotniczej Straży Pożarnej, dom oazowy, sklepy i tartak.

Warto zobaczyć w Desznicy

1. Kościół parafialny

Kościół parafialny w Desznicy, któremu patronuje Matka Boża Niepokalana był pierwotnie cerkwią greckokatolicką pod wezwaniem Dymitra Męczennika. Obecny ksiądz proboszcz Józef Obój przywrócił dawnego patrona i w ten sposób desznicki kościół kontynuuje przedwojenną tradycję greckokatolickiej cerkwi. Świątynię wybudowano w 1790 roku z ciosanego piaskowca. Większość wyposażenia pochodzi z XIX wieku Znajduje się tam przywieziony z cerkwi w Kotani dzwon i żyrandol. Budynek odremontowano pod koniec XIX wieku dzięki staraniom kardynała Sembratowicza.

Kardynał Sylwester Sembratowicz urodził się 3 września 1836 roku w Desznicy. Studiował w Tarnowie, Wiedniu i Rzymie. Był kapłanem – metropolitą halickim i profesorem na uniwersytecie Jana Kazimierza we Lwowie. Uczestniczył aktywnie w życiu politycznym regionu. Brał udział w obradach Parlamentu Austriackiego, mianowano go wicemarszałkiem Sejmu Galicyjskiego. Chciał wzmocnienia partii narodowo- ukraińskiej i podpisania ugody między Polską, a Ukrainą, nad czym pracował z K. Badenim. Dzięki niemu powstało pismo „Ruski Sion” oraz towarzystwo św. Piotra, które gromadziło fundusze na budowę i wyposażenie świątyń w ubogich parafiach. Zmarł w 1898 roku, trzy lata po otrzymaniu święceń kardynalskich.

2. Cmentarz nr 7

Cmentarz ten jest pamiątką po walkach, jakie toczyły się w Desznicy i okolicach podczas I wojny światowej (grudzień 1914 – maj 1915). Umiejscowiony jest poniżej kościoła parafialnego (dawniej cerkwi). Znajduje się na nim 35 pojedynczych grobów i 3 mogiły zbiorowe z prochami Niemców i Rosjan. Kontury poszczególnych grobów wyznaczają kamienne obramowania zwieńczone drewnianymi krzyżami. Cały cmentarz ogrodzony jest kamiennym murem, w którego narożnikach umieszczono sześcienne bloki przypominające krzyże. Przy wejściu na cmentarz umieszczona jest tablica z tekstem w języku niemieckim. Jego tłumaczenie brzmi:

"Wdzięczność narodu zdobi grób jego zwycięskich synów

Siło wzmocnij naród w wieńcu sławy.

Tu broń wypadła wam z ręki

Wasi bracia zostali zwyciężeni

Spokojnie uścisnęła was śmierć w poświęconym miejscu”.

Cmentarz projektował Dušan Jurkovič i jak większość jego budowli, także i tą charakteryzuje smukłość i prostota kształtów poszczególnych elementów, wystylizowany ornament dekoracyjny, troska o detal i reprezentacyjne wejście w murze. Prace renowacyjne cmentarza prowadzono pod koniec ubiegłego wieku, a w 2009 rozpoczęto odbudowę zniszczonych fragmentów muru.

Źródło: mat. gminy Nowy Żmigród